آزمایش گوگل برای بردن تراشه‌های هوش مصنوعی به مدار زمین به نخستین نقطهٔ عطف عملی خود رسیده است. Travis Beals، مدیر Project Suncatcher، در نوشته‌ای در وبلاگ Google Research به تاریخ ۳۰ اکتبر گفت ماهوارهٔ آزمایشی که چهار هفته پیش‌تر پرتاب شده بود، مرحلهٔ راه‌اندازی را تمام کرده و چیزی را بازگردانده که گوگل آن را نخستین پاسخ هوش مصنوعی تولیدشده در فضا توسط یک TPU در کلاس مراکز داده می‌نامد.

آزمون عمداً ساده بود. مهندسان هنگام عبور ماهواره از بالای یک ایستگاه زمینی، درخواستی برای Gemma 4، مدل متن‌باز بارگذاری‌شده روی فضاپیما، فرستادند تا هایکویی دربارهٔ بودن در فضا بنویسد و شعر وقتی ماهواره بر فراز Svalbard در نروژ بود به زمین رسید. پس از آن تیم چند شعر طنز کوتاه با موضوع فضا و درخواست‌هایی برای گزارش وضعیت فنی محموله را امتحان کرد. سخنگوی گوگل به TechCrunch گفت ماهواره به‌طور عادی کار می‌کند. پیش از این، فهرست راه‌اندازی شامل روشن کردن رایانهٔ میزبان و سینی‌های TPU و اجرای نخستین آزمون‌های یادگیری ماشین بود.

سخت‌افزار توضیح می‌دهد چرا نخستین کار فقط یک شعر کوتاه بود. این فضاپیما با همکاری شرکت ماهواره‌ای Planet و بر پایهٔ یکی از سکوهای استاندارد آن ساخته شده و به گزارش TechCrunch چهار Tensor Processing Unit گوگل را حمل می‌کند و تا حدود ۱ kW برق تولید می‌کند. هر بار فقط یک TPU می‌تواند روشن باشد و آن هم برای مدتی کوتاه: TechCrunch اکنون این زمان را حدود ۲۰ دقیقه می‌داند، در حالی که گوگل هنگام پرتاب از نوبت‌های ۱۵ دقیقه‌ای سخن گفته بود؛ این محدودیت برای ماندن در چارچوب توان و دمای فضاپیماست. NPR گزارش داد که این نمونه در مداری معمولی قرار دارد و به باتری متکی است، برخلاف مدار هم‌گام با خورشید که برای ماهواره‌های بعدی در نظر گرفته شده، و گوگل امیدوار است مأموریت یک سال ادامه یابد.

هدف اصلی مأموریت تازه آغاز شده است. گوگل می‌گوید دور بعدی آزمون‌ها میزان تاب‌آوری TPUها در برابر تنش حرارتی و تابش در مدار را می‌سنجد. تابش می‌تواند بیت‌های حافظه را وارونه کند و داده‌ها را بی‌سروصدا خراب کند. به نوشتهٔ TechCrunch، آزمون‌های پیشین گوگل در شتاب‌دهنده‌های ذرات روی زمین نشان می‌داد این اثر برای استنتاج ناچیز اما برای آموزش مدل مشکل‌سازتر است. اگر تراشه‌ها دوام بیاورند، گوگل و Planet قصد دارند در سال ۲۰۲۷ دو ماهوارهٔ ویژهٔ پردازش با توان بیشتر و پیوند لیزری میان آن‌ها را به فضا بفرستند.

این گام دوم به جوهرهٔ طرح Suncatcher برمی‌گردد. ایدهٔ بلندمدت گوگل خوشه‌هایی از ماهواره‌های خورشیدی است که نزدیک به هم پرواز می‌کنند، هر کدام TPUهای فراوانی دارند و از راه نوری داده مبادله می‌کنند تا بتوانند مانند سرورهای یک مرکز داده بارهای کاری بزرگ را میان خود تقسیم کنند. TechCrunch یادآوری می‌کند که این رویکرد پروژه را از رقبایی چون Starcloud و Cowboy Space که می‌خواهند استنتاج را روی ماهواره‌های جداگانه انجام دهند متمایز می‌کند و همچنین از طرح‌های SpaceX که انتظار می‌رود فضاپیماهایش برای تجمیع پردازش بیش از حد از هم دور باشند.

صرفهٔ اقتصادی هنوز دور است. به گزارش TechCrunch، پژوهشگران Suncatcher در مقاله‌ای داوری‌شده در نشریهٔ Joule که هم‌زمان با پرتاب منتشر شد برآورد کردند SpaceX برای رسیدن به کاهش هزینه‌ای که چنین سامانه‌هایی بر اساس منحنی یادگیری نیاز دارند، به حدود ۱۸۰۰ پرواز Starship نیاز خواهد داشت. گوگل نیز این تلاش را پروژه‌ای بلندپروازانه برای زیرساختی می‌داند که شاید در دههٔ ۲۰۳۰ توجیه پیدا کند.

فعلاً این نتیجه تنها نشان می‌دهد که یک شتاب‌دهندهٔ تجاری هوش مصنوعی می‌تواند در مدار پایین زمین روشن شود و یک مدل متن‌باز را اجرا کند. اینکه TPUها ماه‌ها زیر تابش به‌طور قابل اعتماد کار کنند و اینکه پردازش مداری روزی بتواند از نظر هزینه با مراکز دادهٔ زمینی رقابت کند، پرسش‌هایی است که آزمون‌های آینده و جفت ماهوارهٔ ۲۰۲۷ باید به آن پاسخ دهند.

منابع